Təsəvvüf Ədəbiyyatında Eşq

Təsəvvüf ideoloqları eşqi iki yerə ayırırlar: 1.Məcazi eşq; 2.Həqiqi və ya ilahi eşq. Bəzi şərhlərdə platonik (əflatuni) və ruhani eşqdən də söhbət gedir.

İrfani düşüncədə məcazi eşq dedikdə, maddi dünyaya, onun cism və varlıqlarına olan eşq nəzərdə tutulur ki, buna dünyəvi eşq də deyirlər. Həqiqi eşq anlayışı isə Allaha, vücudiküllə olan sevgini özündə ehtiva edir ki, bunu ilahi eşq də adlandırırlar. Quran ayələrinə isnad edən təsəvvüf təfsirçilərinə görə, Allah-taala «özünü aşkara çıxarmaq və tanıtmaq üçün» xəlq etdiyi insanı və insana xatir yaratdığı maddi varlığı sevərək və sevgi üçün xəlq etmişdir. Deməli, sevgi və eşq xilqətin mahiyyət və fitrətindədir. Hürufiliyin banisi F.Nəiminin bu inancı eynilə sufizmdə də vardır:

Eşq ki işində möhkəm oldu,

Eşqə qovuşan da adəm oldu.

Torpaq ilə su qarışdı möhkəm

Karxana bir az da möhkəm oldu

Təsəvvüfdə eşqməstlik bir-birindən ayrılmaz və biri digərini tamamlayan anlayışlardır. Belə ki, eşq insana Allahla bə- şər övladı arasındakı ilk əhd-peyman günü, yəni «ruzi- ələst»də, ilkin məclisdə («bəzmi-əzəl»də) təlqin edilmiş, eşq yükü bəndənin üzərinə qoyulmuş və insan bu eşqin sevinc və feyzindən məst olmuşdur. Elə buna görə də insan ilkin yaradılış günündən eşq zövqünün məstidir. Bəzmi-əzəldə içmişəm vəhdət meyinin cürəsin,

Şöl cürədən kim ta əbəd sərməsti-məxmur olmuşam. –

dedikdə Nəsimi bunu nəzərdə tuturdu. M.Əvhədi isə həmin qayəni belə ifadə edirdi:

Eşqin camından oldu o bağü bahar məst,

Dövranü dəhrü aşiqü eşqü nigar məst.

Nahid məst oldu, qəmər də onun kimi,

Gün məst çıxdı, oldu fələkdə nə var məst.

Qəzəldə bütövlükdə bütün xilqətin, kainat «çəmənindəki» hər kəsin və hər şeyin ilahi eşqin badəsi ilə məst və xumar olmasından söhbət gedir. Nəsiminin «Məst» rədifli qəsidəsi də eyni ideyanın bədii və obrazlı ifadəsinə yönəlib. Füzulinin «Leyli və Məcnun» poemasının qəhrəmanı Məcnun həqiqi eşqin təsiri ilə elə sərməst olur ki, dünyanın nə olduğunu idrak etmir: «Öylə sərməstəm ki, idrak etməzəm dünya nədir». Təsəvvüfdə eşqin yönü məcazdan həqiqətə, hissi aləmdən ilahi varlığa doğru yönəlir. Mərifət əhli məcazi eşqi də qəbul edir. Onlara görə kəsrət aləminin, aləmi-cuzvün bütün zərrələrində, o cümlədən hər bir insanda ilahi varlığın vəchindən bir təcəlli nuru vardır. İnsan başqa varlıqlarda, xüsusilə də öz həmcinslərində həmin nuru görüb ona meyl edir, onu sevir. Bu maddi dünya sevgisi, hissi aləmdəki zərrələrə mehr, başqa sözlə, məcazi eşq olsa da, məqbuldur. Çünki, əvvələn, bütün məxluqat Tanrı tərəfindən və onun zatından yaradılıb. İkincisi isə, məcazi eşq özü həqiqi eşq üçün başlanğıc, məhəbbət yolunun ibtidasıdır. İnsanı küfrdən imana, naqislikdən kamilliyə, cəhldən arifliyə aparan yeganə və həqiqi yol da budur. Çünki Xuda eşqi həqiqət əhli, aşiqlər üçün əvəzsiz həqiqət yolu kimi müəyyənləşdirib. Həqiqi saliklər ancaq bu yola baş əyərlər:

Qəd ənarəl eşqü, lil üşşaqü münhacəl-hüda,

Saliki-rahi-həqiqət eşqə eylər iqtida.

…Vadiyi-vəhdət həqiqətdə məqami-eşqdir

Kim, müşəxxəs olmaz ol vadidə sultandan gəda.

78 COMMENTS

  1. астра ессентуки президентский отель москва
    карагай башкирия санаторий сколько стоит путевка гостиница карелия санкт петербург официальный
    гостиница самара геленджик официальный сайт экопарк ворсма айвазовский крым

  2. судак жилье с бассейном гостиница грез барнаул
    лечение пареза отзывы о санатории крым в партените база отдыха с детской площадкой
    alex отель санкт петербург ооо лечебно профилактическое учреждение санаторий дорохово guest house kiparis

  3. гостиница браво оренбург гостиницы тында
    пятигорская канатная дорога гостиница факел оренбург санаторий семидворье крым официальный сайт
    ковчег томск гостиница автомобилист хоста официальный сайт коктебель камелия кафа

  4. космос гостиница курган мини отель спутник казань
    отель кубань пансионат геленджик отель виктор в сочи кабардинка отзывы отдыхающих 2021
    санатории на волге отель малахит воткинск отель империя сочи

  5. пансионат с лечением жемчужина кабардинка официальный
    гостиница в красноуфимске vesna sochi ru кавказские минеральные воды отзывы
    отдых в гагра отель лужники москва жемчужина в сочи официальный сайт

  6. санаторий русь в сочи отдых в ярославле с бассейном
    репино бассейн пансионат знание адлер показать на карте отели калуги с бассейном
    атрофия зрительного нерва лечение в россии bridge resort фигурная ул 45 сочи мисхор отель венера

  7. отель пальма сочи спа отель в алуште
    санаторий самара кисловодск официальный сайт санаторий им георгия димитрова лечение рефлюкс
    санаторий в кисловодске долина нарзанов береговое отели с бассейном белоруссия дома отдыха

  8. отель гриджио анапа санатории лечение псориаза
    гостиница в уфе возле аэропорта дарсонвализация местная отель капитал новороссийск
    алтуфьевское шоссе д 28 где отдохнуть в краснодарском крае недорого отели ялты с бассейном

  9. калина калининград гостевой дом отель елена ейск
    курорты сестрорецка ленинградской области спа отели кисловодска с бассейном где встретить новый год в адлере 2022
    грибоедова 19 дзержинск отель актер ялта официальный сайт ресторан лира гамма сириус

  10. рандеву якутск ейск гостиницы у моря с бассейном
    бутик отели санкт петербурга гостиница восток тюмень цены алушта санаторий голден
    туры в россии на море все включено черноморец абхазия калининград пруссия

  11. санаторий морской прибой санаторий санта татарстан
    калининград в сентябре отдых санаторий киев алушта сочи гостиницы с бассейном и детской площадкой
    санаторий евпатория крым официальный сайт отель феодосия официальный сайт цены ивушка санаторий

  12. геленджик санаторий солнце был построен в золотой петушок пенза
    отель в репино с бассейном витязево аквамарин на карте детский санаторий кисловодск
    пансионат жемчужина сочи официальный сайт отели ижевска евпатория отзывы о гостиницах с детьми

  13. гостиница анапа в анапе отель liberty fly
    отель аквамарин янтарный старица москва анапа ол инклюзив
    холидей инн сокольники цены грейс калипсо отзывы спа отель в чебоксарах

  14. тур в крым все включено с перелетом солнечный 4
    отель лиман курортный комплекс молния ямал песочная бухта севастополь цены
    отель визит в сочи синоптик мисхор ессентуки целебный ключ санаторий

  15. отель лиго морская крым апартаменты азимут роза хутор официальный сайт
    сколько стоит минеральная вода тихий дон гагра абхазия гостиницы благовещенская краснодарский край
    санаторно курортное где можно отдохнуть с ребенком коктебель крым отдых 2021 цены

LEAVE A RESPONSE

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir